Wydawnictwo Znak - Dobrze nam się wydaje

Kamień na kamieniu

Mądrość przodków

We współczesnej literaturze polskiej, najwięcej miejsca kulturze chłopskiej poświęca w swoich dziełach Wiesław Myśliwski. Aby napisać powieść „ Kamień na kamieniu", autor musiał - jak sam mówi - sięgnąć do „przepadłej pamięci swoich dziadków". Tylko w sobie wiadomy sposób potrafił wydobyć z niej wartości i ludzką mądrość, odtworzyć sposób ich patrzenia na świat i skonfrontować go z umykającym czasem.


Książka jest długą i fascynującą opowieścią Szymona Pietruszki, jednego z czterech braci chłopskiej rodziny. Brakło by tu miejsca, aby wymienić jak wiele spraw, ile ciekawych wypadków opisuje w niej narrator. Wystarczy wspomnieć historię budowy rodzinnego grobu - motyw przewijający się przez całą fabułę; opowieść o drodze, która w „nowych czasach" stała się ruchliwa i bardzo utrudniała życie mieszkańcom wsi; wzruszające opisy relacji młodego, dorastającego syna z rodzicami i braćmi; pełen chłopskiej mądrości, rozważań o życiu i śmierci pobyt w szpitalu, czy dowcipne opisy wiejskich zabaw i odpustów, które musiały kończyć się ogólną bójką... bo uznawano je za nieudane.


Oprócz nich "Kamień na kamieniu" zawiera historię życia Szymka, czyli wydarzenia zawarte w trzech, ustawicznie przeplatających się planach czasowych. Pierwszym są lata przedwojenne, czasy dzieciństwa. Z tego okresu na uwagę zasługuje historia o tym, w jakich okolicznościach pierwszy raz Szymek się popłakał. Kolejnymi ramami czasowymi są wojna (opowieści o życiu w partyzantce, czy o ucieczce z rąk żołnierzy przed niechybną śmiercią) i czasy po wyzwoleniu (dorosłość, praca milicjanta i urzędnika udzielającego cywilnych ślubów, kontakty z kobietami, wiejskie zabawy). I trzeba przyznać, że to wyjątkowo barwne życie... a może zwykłe, najzwyklejsze, tylko ciekawie opowiedziane?


Powieść, której tytuł wziął się od ludowej przyśpiewki jest uznawana za arcydzieło. "Kamień na kamieniu, na kamieniu kamień, a na tym kamieniu jeszcze jeden kamień..." takie jest motto tej chłopskiej epopei. Bez wątpienia nie ma w tych stwierdzeniach przesady. Myśliwski dotyka w niej ogólnoludzkich problemów: życia, śmierci, pracy, relacji z matką, ojcem, braćmi. Jednak najważniejsze wydaje się to, że bohater-narrator zauważa nieustanną zmienność świata. W niej natomiast dostrzega i przyjmuje za zwyczajne i ludzkie - przemijanie.
To jedna z najmądrzejszych książek polskiej literatury ostatnich lat, a może i literatury w ogóle. Co chwila natrafiamy w niej na zdania, które wyjaśniają i komentują, już nie tylko życie Szymka, ale nasze własne. To powieść, której należy się uważna lektura. Gorąco polecam powieść "Kamień na kamieniu" Wiesława Myśliwskiego.


Recenzent: Piotr Figura

U Myśliwskiego najistotniejszy jest wymiar symboliczny

Wznowienie jednej z najważniejszych powieści Wiesława Myśliwskiego, uznawanej za zwieńczenie tak zwanego nurtu wiejskiego. Burzliwe losy Szymona Pietruszki i jego brata, Michała, są punktem wyjścia do opowieści o polskiej wsi - jej zawiłej historii i odchodzącej w przeszłość tradycji. Jak zawsze u Myśliwskiego najistotniejszy jest jednak wymiar symboliczny, w który zostajemy wprowadzeni od pierwszych zdań: „Wybudować grób. To się tylko tak mówi. A kto nie budował, nie wie, co taki grób kosztuje. Choć grób, mówią, też dom, tylko że na tamto życie. Bo wieczność nie wieczność, ale swój kąt powinien człowiek mieć”.